Het ontstaan van Schijf
Schijf dankt zijn ontstaan aan de turf, vroeger een belangrijke warmtebron; of beter gezegd: Schijf dankt zijn ontstaan aan de grote ronde heuvel zwarte moer, of veen, die zich ten zuiden van het huidige dorp bevond. Deze heuvel, die een hoogte van wel 16,5 meter boven N.A.P. had, was onderdeel van een groot moergebied dat in 1357 werd verkocht door de toenmalige eigenaren Hendrik van Boutershem en Marie van Merkshem (Merksem, Merxheim), heer en vrouwe van de heerlijkheid van Bergen op Zoom. De nieuwe eigenaren verpachtten het op hun beurt aan commerciële turfgravers en zo kwam de moernering op gang.
Swerter Scive
De eerste ons bekende vermelding van ‘de swerter (zwarte) scive’ , d.w.z.: de zwarte schijf moerveen waaraan het latere dorp zijn naam ontleende, vinden we in een verkoopacte uit 1423. Een scive moers was de gebruikelijke benaming voor een aaneengesloten veengebied. En de plaatselijke moer was zwart, dus van de hoogste kwaliteit.
Turf
Zo’n veengebied werd in delen verkocht en ontgonnen. De arbeiders die hiervoor werden ingehuurd – doorgaans afkomstig uit Vlaanderen – leefden in zogenaamde ‘keten’ zo dicht mogelijk bij hun werkplek, in ploegen van 4 mannen die de moer ontgonnen, een vrouw die voor het huishoudelijke werk zorgde en een hond die de boel bewaakte. Voordat het eigenlijke ontginningswerk kon beginnen moest het gebied eerst worden ontwaterd, en werden er sloten en vaarten aangelegd waarlangs de turf kon worden vervoerd. Voor het werk beschikten de mannen over verschillende gereedschappen, waarvan de bekendste de ‘greef’ was, een korte schop met zeer breed blad. De moer werd op het juiste formaat uitgestoken, aan de rand van de afgraving te drogen gelegd en vervolgens gestapeld en afgedekt om verder te drogen. Het heette dan turf. Het formaat van de turfjes was veel kleiner dan wat nu nog m.n. in Drenthe gestoken wordt, nl. ongeveer een kubieke decimeter na het drogen. Dit vergemakkelijkte het transport per boot of kar. De turf werd op gewoonlijk op houten schuiten, ‘vletten’ genaamd, over de Vlettevaart naar Oudenbosch vervoerd, en vandaar verder het land in.
De Oude Zoek
Toen de ’zwarte schijf’ ten zuiden van het huidige dorp was afgegraven bleef er een groot ven over, bekend als de Oude Zoek. Dit werd rond 1850 ingepolderd en als landbouwgrond in gebruik genomen. De zandbodem die overbleef na afgraven van het veen werd vruchtbaar gemaakt met de mest die de turfschepen op hun terugreis meebrachten. Zo werd het interessant voor boeren om zich hier te vestigen, en ontstond het gehucht Schijf.
[Veel van de bovenstaande informatie is afkomstig uit het boek Verdwenen Venen van K.A.H.W. Leenders (2013)].
Schijfse families en hun geschiedenis
De geschiedenis van Schijf is nauw verbonden met de families die er door de eeuwen heen woonden. Hieronder maak je kennis met enkele van deze families. Via de bijbehorende links kun je hun parentelen bekijken: overzichten van de nakomelingen van een stamouder, met informatie over generaties en familiebanden.
-
Familie Van Overvelt / Van Overveld
Dit parenteel begint bij Jan van Overvelt, geboren in 1623, en volgt zijn nakomelingen door verschillende generaties. Via Rucphen voert de familielijn naar Schijf, waar Paulus-Janse van Overvelt als stamvader van de Schijfse familie Van Overveld wordt vermeld. Bekijk het parenteel van deze famile.
-
Familie Goortsen / Goorden
De geschiedenis van deze familie begint bij Jacobus-D. Goortsen-Gorde, gedoopt in Klein-Zundert in 1592. Het parenteel volgt zijn nakomelingen naar Rucphen en Schijf en laat zien hoe de naam Goortsen in latere generaties als Goorden voorkomt. Bekijk het parenteel van deze famile.
-
Familie Conickx / Konings
Dit parenteel voert terug naar Paulus Adriaanse Conickx, geboren in Rucphen in 1607. Door de generaties heen komen verschillende schrijfwijzen van de familienaam voor. Cornelius Leendertse Koninkx, gedoopt in 1780, wordt vermeld als stamvader van de familie Konings in Schijf. Bekijk het parenteel van deze famile.
-
Familie Van Treijp / Van Trijp
De familielijn begint bij Jan Hendriks van Treijp, geboren in Zundert in 1600. Het parenteel volgt zijn nakomelingen naar Rucphen en Schijf. Gerardus-Cornelisse van Trijp, gedoopt in 1754, wordt vermeld als stamvader van de Schijfse familie Van Trijp.Bekijk het parenteel van deze famile.